Truyền thuyết kể lại rằng, thuở xưa người dân chưa biết cày cấy, làm ra thóc gạo mà ăn, chỉ sống bằng rễ cây, thịt thú rừng và nhiều loại quả, rau dại nhặt được. Các vùng đất ven sông mỗi lần nước lớn dâng lên lại được phù sa bồi thêm màu mỡ. Vua Hùng thấy đất tốt liền gọi dân đến bảo tìm cách đắp bờ giữ nước; thấy lúa mọc hoang nhiều mới bày cách cho dân giữ hạt, gieo mạ, khi mạ lên xanh thì đem cấy vào các tràn ruộng có nước. Lúc đầu dân không biết cấy, tìm hỏi vua. Vua Hùng nhổ mạ lên, đem tới ruộng nước, lội xuống cấy cho dân xem, rồi mọi người làm theo. Kể từ đó, cứ vào đầu vụ hằng năm (tháng Giêng và tháng Sáu âm lịch) người dân Minh Nông làm Lễ Tịch điền để tri ân công lao to lớn của Vua Hùng.

Tại lễ hội, phường Minh Nông đã thực hiện nghi thức rước kiệu, lễ vật từ UBND phường đến đàn Tịch Điền và nghi lễ tế thần truyền thống là phần tái diễn “Vua Hùng dạy dân cấy lúa” được tiến hành đầy đủ, trang nghiêm. Trong phần hội diễn ra nhiều hoạt động giao lưu: văn nghệ, thể thao, gói nấu bánh chưng, giã bánh giày và các trò chơi dân gian.

Đây là lễ hội mang tính đặc trưng, tiêu biểu khởi thủy của nghề trồng lúa nước Việt Nam gắn liền với thời đại Hùng Vương; Việc phục dựng Lễ Hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa năm Ất Tỵ nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc nói chung, của địa phương Minh Nông nói riêng; tri ân công lao to lớn của các Vua Hùng đã có công khai sáng nghề nông trong buổi đầu dựng nước; làm cơ sở trình Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch xét duyệt Lễ hội “Vua Hùng dạy dân cấy lúa” là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Việc tổ chức Lễ Hội góp phần bảo tồn các giá trị di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc trên địa bàn thành phố Việt Trì và “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại; tạo điểm nhấn về hoạt động lễ hội trong tiến trình xây dựng thành phố Việt Trì trở thành Thành phố lễ hội về với Cội nguồn dân tộc Việt Nam.